بمب خاموش زیر پای ایران

فرونشست زمین در ایران به یکی از بحران های جدی زیست محیطی تبدیل شده است. این پدیده که عمدتاً ناشی از برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی است، اکنون بیش از 300 دشت کشور را درگیر کرده و در برخی مناطق به مرحله بحرانی فروچاله ها رسیده است.

بر اساس آمارها، ایران با نرخ فرونشست 90 برابر میانگین جهانی، رکورددار این پدیده در جهان است.

به گزارش عصراقتصاد، فرونشست زمین به معنی پایین رفتن تدریجی یا ناگهانی سطح زمین به دلیل خالی شدن سفره های آب زیرزمینی است. در ایران، این پدیده از دهه 1380 به بعد تشدید شده و امروزه به یک بحران ملی تبدیل شده است. رضا شهبازی، مدیرکل دفتر مخاطرات زیست محیطی سازمان زمین شناسی، می گوید: از 609 دشت مطالعاتی کشور، 410 دشت با فرونشست مواجه هستند. این یعنی دو سوم دشت های ایران در حال فرو رفتن هستند.

علت اصلی این بحران، برداشت بی رویه آب های زیرزمینی برای مصارف کشاورزی، صنعتی و شرب است. کاهش بارندگی ها، تغییر الگوی بارش و مدیریت نادرست منابع آب نیز به تشدید این وضعیت دامن زده است.

مناطق بحرانی: از تهران تا اصفهان و کرمان

برخی از مناطق ایران نه تنها با فرونشست، بلکه با فروچاله های عظیم روبه رو هستند. تهران یکی از کلان شهرهای درگیر است. سوده نجفی، عضو شورای شهر تهران، هشدار می دهد: سالانه 24 تا 25 سانتی متر فرونشست در جنوب تهران داریم. مناطق 17، 18 و 19 بیشترین آسیب را می بینند.

اما خطرناک ترین نقطه ایران، دشت اصفهان-برخوار است. این منطقه نه تنها یک کلان شهر را تهدید می کند، بلکه آثار تاریخی مانند میدان نقش جهان را نیز در معرض نابودی قرار داده است. علی بیت اللهی، رئیس بخش زلزله شناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، می گوید: در استان کرمان، نرخ فرونشست به 40 سانتی متر در سال می رسد. این یعنی زمین در برخی مناطق ایران با سرعت وحشت آوری در حال فرو رفتن است.

پیامدهای فاجعه بار: از نابودی کشاورزی تا مهاجرت اجباری

فرونشست تنها یک مشکل زمین شناسی نیست، بلکه فاجعه ای اقتصادی، اجتماعی و انسانی است. با از بین رفتن سفره های آب زیرزمینی، خاک خشک و غیرقابل کشت می شود و زمین های کشاورزی تخریب می شوند. همچنین خطوط گاز، جاده ها و راه آهن در معرض خطر قرار دارند و به این ترتیب موجب تخریب زیرساخت ها می شوند.

از سوی دیگر ترک های بزرگ در تخت جمشید و نقش جهان نشانه های واضحی از این بحران هستند.

گزارش ها حاکی از آن است که ساکنان مناطق درگیر، به ویژه روستاییان، در حال کوچ به شهرهای دیگر هستند. حتی برخی شهروندان تهرانی به فکر خرید ملک در مناطق امن تر افتاده اند.

چرا اقدامات کنونی کافی نیست؟

اگرچه مسئولان از طرح های مقابله با فرونشست مانند استفاده از پساب و هوشمندسازی آبیاری صحبت می کنند، اما این اقدامات در مقایسه با ابعاد بحران ناچیز است. بیت اللهی تأکید می کند: تا زمانی که برداشت از چاه های غیرمجاز ادامه دارد و مدیریت یکپارچه ای برای منابع آب وجود ندارد، این بحران روزبه روز بدتر خواهد شد.

برای مهار این بحران، اقدامات فوری از جمله ممنوعیت حفر چاه های جدید و کنترل چاه های غیرمجاز، توسعه سیستم های آبیاری مدرن در کشاورزی، تغییر الگوی کشت به محصولات کم آب بر، احیای سفره های آب زیرزمینی با پروژه های آبخیزداری و توزیع عادلانه جمعیت و جلوگیری از تمرکز صنایع در مناطق بحرانی ضروری است.

زمان به سرعت در حال اتمام است

فرونشست زمین یک بمب ساعتی خاموش است که اگر امروز کنترل نشود، فردا دیر خواهد بود. این بحران نه تنها محیط زیست، بلکه اقتصاد و امنیت ملی را تهدید می کند. به گفته بیت اللهی، 40 میلیون نفر از جمعیت ایران در مناطق فرونشستی زندگی می کنند و هر روز بر عمق فاجعه افزوده می شود. آیا مسئولان قبل از وقوع یک تراژدی بزرگ، چاره ای خواهند اندیشید؟

تگ ها اخبار برگزیده فرونشست زمین محیط زیست